Valyuta bazarında mart təlatümü: Bahalaşma qapıda?

“Fevral ayında dollara tələbin yüksəlməsi qeydə alınıb. Bu ilin ilk ayında hərraclarda 299.1 milyon dollar satan Dövlət Neft Fondu ötən ay 364,1 milyon dollar xərcləyib. Bu isə o deməkdir ki, fevralda dollara tələb əvvəlki ay ilə müqayisədə 21 faiz yüksəlib.İqtisadçılar hesab edir ki, dollara tələbat mart ayında da yüksək olacaq.Nəzərə alsaq ki, qarşıdan yay ayları gəlir və bu dollar tələbatın daha da artmasına səbəb olacaq.Ölkəyə turistlərin gəlməsi və ya ölkə vətəndaşlarının turistik səfərləri dollara ehtiyac yaradır.Dollara tələbat ardıqca, məzənnə fərqinin artması da gözlənilir.Bu da ölkəyə idxal olunan məhsulların bahalaşmasına rəvac verə bilər.Bu isə onu deməyə əsas verir ki, əgər dollara tələbat sürətlə artmaqda davam edərsə, növbəti bahalaşma dalğasının baş verməsinə zəmin yaradacaq.

Maraqlıdır, bu fonda dolların yaxın gələcəkdə bahalaşmasını və ərzaq məhsullarında qiymət artımını gözləmək olarmı?

İqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov “Cümhuriyət” qəzetinə şərhində dollara tələbatın artma səbəblərini izah edib. F.İbrahimov hesab edir ki, əsas səbəb idxal mallarının ölkəyə gətirilməsində yaranan canlanmadır:

“Hazırkı durumda vəziyyətə milli valyutalara təsir edən amillər fonunda baxanda, hazırda manatın dollara qarşı ucuzlaşması prosesi gözlənilmir. Yəni, indiki zaman dəhlizində sabitlik müşahidə olunur. Bazarda dolların özünə təlabatın artması isə bir neçə amildən asılı ola bilər. Bazarda canlanma baş verən kimi ilk növbədə idxal amili ona reaksiya verir.Sahibkarlar artıq ölkəyə ərzaq və qeyri-ərzaq məhsulları gətirməyə başlayıblar. Bu baxımdan gömrük sistemində də bir qədər aktivlik hiss olunur. İlk növbədə bu, dollara tələbin artmasına  təsir göstərir”.

Fuad İbrahimov hesab edir ki, manata iki amil təsir göstərə bilər:

“Hazırda manatın sabitliyini qoruyub saxlayırıq. İki məqam buna ciddi şəkildə təsir göstərə bilər.Birincisi, neft qiymətlərinin kəskin şəkildə aşağı düşməsidir ki, proqnozlara görə bu gözlənilmir.Amma şübhəsiz ki, fors-major hal istənilən zaman baş verə bilər.İkincisi isə dolların özünün dünya bazarında mövqeyini kəskin gücləndirməsi fonunda manat buna həssas reaksiya verər və ucuzlaşar.

Amma yenə də nəzərə alsaq ki, Azərbaycanda daha çox administrativ idarəetmə üslubundan istifadə edilir, belə olduğu halda məzənnə 1.75-dən yuxarı qalxa bilməz.Çünki məzənnəni yenə də qeyri-ənənəvi alətlərlə saxlamış oluruq.Yəni, hazırda ciddi təhlükə yoxdur və avqustun sonuna qədər də gözlənilmir, təbii ki, kəskin formada fors-major hallar baş verməsə”.

Federal Ehtiyatlar Departamentinin mart ayında keçirəcəyi iclasa toxunan F.İbrahimov bildirib ki, faiz artımı qeydə alınarsa, bu manatın ucuzlaşmasına səbəb ola bilər:

“Təbii ki, dollar dünya bazarında güclənərsə, manat ona həssas reaksiya verəcək. Amma məsələ bundadır ki, manatın idarə olunmasında Azərbaycanın arzuolunmaz təcrübəsi var. İki devalvasiyadan keçdikdən sonra iqtisadi vəziyyət ağır duruma düşdü, ancaq manatın məzənnəsini saxlamağa nail olduq. Əgər proses şəffaf şəkildə olsa, manatın məzənnəsi 2 nöqtəsini çox asanlıqla keçərdi. Lakin qeyri-ənənəvi üsullarla stabilliyi saxladılar.Digər tərəfdən, neft qiymətləri qalxdı və bazar aşağı qiymətlərə mərhələli şəkildə uyğunlaşdı.Bunları nəzərə alsaq ki, manatın kəskin ucuzlaşmaq təhlükəsi yoxdur.Amma bu, o demək deyil ki, rahatlaşmaq lazımdır.Çünki istənilən fors-major halda manat ciddi zərbə ala bilər”.  /Cebhe.info/