C. Avq 23rd, 2019

Qloballaşmanın siyasi paradiqmaları və siyasi romantizm – Fəxrəddin Mehdiyev ayzır

Ukraynada keçirilmiş 21 iyul  parlament seçkisində Vladimir Zelensikinin “Xalqın xidmətçisi” partiyası seçkinin ilkin nəticələrinə görə səslərin 42% -ni əldə edərək radikallara, millətçilərə, uzun müddət siyasi fəaliyyətinə görə ictimai rəydə söz sahibi olan Yulia Timoşenkonun partiyasına, keçmiş prezident Poroşenkonun rəhbərlik etdiyi partiyaya böyük üstünlüklə qalib gəldi. Mərkəzi Seçki Komissiyası 5 avqusta qədər sonuncu nəticələri elan edəcək. Lakin ilkin nəticələrə görə artıq məlumdur ki, Vladimir Zeleniskinin partiyasi seçkilərin tam qalibidir və Ali Radada çoxluğa malik olacaq.

Zelenskinin prezident seçkilərində böyük inzibati, maliyyə resurslarına malik olan  Poroşenkoya qalib gəlməsi kimi parlament seçkiləri yeni və maraqlı hadisə oldu.  Nə baş verdi?! Hesab etmək olar ki,  ümumiyyətlə, siyasi fəaliyyətlə  məşğul olmayan və yalnız prezident seçkisinə bir il qalmış namizədliyini irəli sürəcəyini  bildirən Vladimir Zelenskinin böyük inzibati və maliyyə resurslarına malik olan prezidentə qalib gəlməsi  və sonra rəhbərlik etdiyi partiyanın parlament seçkilərində qətiyyətli qələbəsi siyasi proseslərdə yaranmaqda olan aparıcı tendensiyaların işartılarıdır.

Görkəmli alim Tomas Kun elmə paradiqmalar anlayışını gətirdi. Paradiqma elə norma və qaydaların məcmusudur ki, iki funksiyanı yerinə yetirir: birincisi, sərhədləri müəyyən edir, ikincisi, sərhədlər daxilində uğur fəaliyyətini müəyyənləşdirir. Bu baxımından, hər bir oyun da bir paradiqmadır. Paradiqmanı dəyişmək yeni qaydalara keçməni nəzərdə tutur. Yeni paradiqmanın yaranmasına  isə həll olunmamış problemlər səbəb olur. Vladimir Zelenskinin qısa müddətdə parlaması və siyasi uğurlar qazanması səbəblərini öz fəaliyyətini qloballaşmanın  siyasi paradiqmalarına uyğun qurmasındadır.

  1. İndiyə qədərki siyasi qüvvələr xalqı, cəmiyyəti idarə etmək proqramlarından çıxış edirdilər. Zelenskiy isə xalqa xidmət etmək proqramı ilə çıxış etdi və partiyasını da xalqın xidmətçisi adlandırdı. Partiyasının platformasında ənənəvi siyasi ideologiya yoxdur. Lakin böyük ideya var: xalqa xidmət etmək. O,  bunu prezident seçkilərində və parlament seçiklərindəki çıxışlarında qısa tezislərlə xalqa çatdırdı. “… Bizim əsas vəzifəmiz sülhü təmin etmək və korrupsiyanı aradan qaldırmaqdır. … Mən bütün planetdə yaşayan ukraynalılara müraciət edirəm:  siz bizə çox lazımsız, biz vahid olmalıyıq,  yalnız o zaman biz güclü olarıq. Mümkündür ki,  bu, bizim milli ideyadır: birləşmək və mümkün olmayanı etmək. … Biz futbolda islandliyalılar  kimi, doğma torpaqlarımızın müdafiəsində yəhudilir  kimi,  texnologiyalarda yaponlar kimi,   istənilən fikir müxtəlifliyinə baxmayaraq bir – birimizlə xoşbəxt  yaşamaq bacarığında isveçlilər  kimi olmalıyıq. … Biz bərabər imkanlar ölkəsi qurmalıyıq, harda ki, hamı qanun qarşısında bərabərdir və harda ki,  hamı üçün vicdanlı və təmiz oyun qaydaları mövcuddur. … Mən çox istəyirəm ki, məmurların otaqlarında mənim şəkillərim olmasın,  prezident İkona deyil, prezident portret deyil, otaqlarınıza  öz uşaqlarınızın şəkilərin asın  və hər bir qərar qəbul edərkən onların gözlərinə baxın. … Növbəti beş ildə mən hər şeyi edəcəyəm ki, sizlər  ağlamayasınız” və s.  həmin tezislərdəki  ifadələr yeni siyasi paradiqmanın işartılarıdır.
  2. Qloballaşmanın yeni paradiqmalarından biri də siyasətin peşəkarlıqdan çıxaraq kütləviləşməsi və hər bir  vətəndaşın siyasətçi olmaq  imkanlarının yaranmasıdır.  Bu imkanları onlara  internet yaradır. Siyasi fəaliyyət  siyasi proseslərə aid informasiyalara malik olmaq və ondan istifadə etməkdir. Bu sahədə informasiya monopoliyası peşəkar siyasətçiləri yaradırdı.  İndi isə internet informasiya  monopoliyasını  dağıdır və siyasi proseslərə aid bütün informasiyaları vətəndaşlar üçün açıq edir. 

Ukrayna parlamentində adi fotoqrafın milyonçu şəxsə qalib gəlməsi siyasi fəaliyyətdə hər bir vətəndaşın uğur qazanmağının  mümkünlüyünün nümunəsidir. 

  1. Qlobollaşmada və informasiya cəmiyyətində nümayəndəli  demokratiyadan  bilavasitə demokratiyaya  keçid surətlənir. Referendumların rolu artır. Bunu da internet edir. Qanun yaradıcılığında vətəndaşlar referendum yolu ilə internet vasitəsi ilə bilavasitə  iştirak edəcəklər. Bu da yeni siyasi paradiqmanın tərkib hissəsidir. 

Və nəhayət siyasi  praqmatizmi və realızmı ehtiva edən makiavellizm siyasi fəaliyyətdə məqsədə çatmaq üçün hər vasitəni məqbul saydığından, xalqın gözündə  nüfuzdan düşür. Və onun yerinə siyasi romantızm gəlir. Siyasi romantizm dünyanı dəyişmək üçün qaydaları dəyişir. Əlbəttə, siyasi realizmlə mübarizəsi  çətin və ağrılı olacaq. Çünki siyasi fəaliyyət siyasətçilər üçün daimi divident gətirən  investisiya  aktividir.

Siyasi realistlər üçün əbədi dost və əbədi düşmən yoxdur, əbədi maraqlar var.  Siyasi romantizm üçün isə maraqlar deyil,  dəyərlər və prinsiplər var. 

Qlobaşma siyasi romantiklərə meydan verəcək,  çünki qlobal problemləri yalnız siyasi romantiklər yeni siyasi paradiqmaların köməyi ilə  həll  edə bilər. Uğurlar diləyək!.

 

 

Paylaş: