08 Avqust 2020 21:48

Qaydalara niyə əməl edə bilmirik? Karantin zamanı qayda pozuntuları

Psixoloji durumundan asılı olaraq, insanlar müxtəlif çətinliklərin öhdəsindən gəlməyə cəhd edirlər. Stressdə olan insanın psixikası daha çox neqativ emosiyalar köklənir. Bu cür insanın şüur altında əmrlər toplusu “olmaz, etməlisiniz, qadağandır, cavabdehsiniz, məsuliyyətini daşıyırsınız, cəzalana bilərsiniz” cəmlənir. Nəhayətdə, onların emosional dəstəyə və məsləhətlərə ehtiyacları yaranır. Gözləntiləri istədikləri nəticəni vermədikdə, etirazları artır və qayda-qanunlara qarşı psixi blokada yaranır. Təhlükə hissi və qaydalar artdıqca insanlar mövcud vəziyyətdə heç bir pozitivi axtarmırlar, inadkarcasına neqativə yönəlirlər. Digər tip insanlar isə, emosional fonda baş vermiş hadisələrin pozitiv tərəfini görür, özünü inkişaf üçün yeni imkanlar axtarırlar. Gənclərə gəldikdə, özəlliklə tələbələr, özlərini itirmiş hiss edirlər. Onlar aktiv həyatdan məhrum olurlar, qoyulan qarşı çıxırlar, motivasiyaları olmur, daxili emosiyaları idarə edə bilmədikləri üçün qaydaları pozur, azadlıqlarını sübut etməyə çalışırlar.

Nə üçün, heç kim qaydalar əməl etmək istəmir? Bizim psixikamızın ən çətin şey, bizi ciddi vəziyyətdən yaranmış neqativ emosiyalardan qorumaqdır. Bəziləri üçün “vəziyyət çətindir” siqnalı, digərləri üçün “boş ver, boş şeydir” deməkdir. Əksər psixoloji gərgin olan insanlar üçün, heç bir təhlükə yoxmuş kimi özünü göstərmək daha rahatdır, çünki bu zaman onlarda şüuraltında təhlükəsizlik hissi formalaşır. Özünümüdafiə şüuraltında tərəzinin bir gözündə qaydalara əməl et, digər gözündə isə, “niyə mənə qadağalar qoyulmalıdır?! Nə istəsəm, edəcəm! tarazlığını yaradır.

Nəzərə alsaq ki, biz karantindən əvvəl evdən çıxdığımız andan ilk qarşımıza çıxan mağazada satıcı, sürücü, qonşu və s. insanlara içimizdəki aqressiyanı, narazılığı bildirmək üçün qışqırıraraq, dalaşaraq stressdən, pis əhval-ruhiyədən azad ola bilərdiksə,səyahətlər,  müxtəlif əyləncələr, istirahətlər zamanı narazı qaldığımız qaydalara etiraz edə bilirdiksə, karantin dövründə insanlarla ünsiyyət məhdudlaşdığına görə, sosial istiqamətli qadağalar olduğuna görə, mənfi neqativ enerjimiz, aqressiyamız, qoyulan qaydalara yönəlmiş olur.Bir qrup insanlar var ki, cəmiyyətin şuüraltısına təsir edib, manipulyasiya edib özlərini sübut etmək üçün etirazlar edir, qaydaları pozur və tarazlıqdan çıxmış insanlar öz arxaları ilə apara bilirlər.

Karantin rejimində psixoloji durumu zəif vəya güclü olan insanlar yeni həyat şərtlərinə çətinliklə uyğunlaşdılar. Ailə daxili ünsiyyəti stabil olmayan ailələr, tənha insanlar, xüsusilədə yaşlılar üçün bu keçid psixoloji gərgin keçid dövrü oldu. İnsanlarda psixoloji imunitet zəiflədikcə, karantin dövründə qoyulan qaydalara qarşı aqressiya artdı. Depressiyalar , intiharlar, obsessiv kompulsiv pozuntular, panik ataklar artdı və psixoloji gərginlik çoxaldı. Emosiyalar da xəstəliklər kimi keçicidir, insanların bir-birinə təsiri ilə asanlıqla yayıla bilir.

İntrovert insanlar tənhalığa meylli olduqları üçün, karantin dövrü qaydalarına uyğunlaşmaq onlar üçün çətin olmadı. Ekstravertlər bu dönəmi daha çətin keçirdilər. İntrovertlər ekstravertlərdən sosial tələblərinin az olması ilə seçilirlər. Onlarda….Həyat şərtləri dəyişdikdə, aktual olan tələblərin strukturu dəyişir. Bu elədə qorxulu səslənmir, amma mexanizm emosiyalar üzərində qurulub, tələblər isə arzuları, narazılıqları əzab hisslərinə çevirir. Bu cür dəyişikliklər insan psixologiyasında diskomfortlar yaradır. Müxtəlif tələblərin uzun müddətli yaratdığı narazılığ situasiyaları deprivasiya adlanır. Sosial deprivasiya normal həaytda yaşadığın tərzdən uzaqlaşmadır. Bu şəxsi inkişaf, tənhalıqa baxmayaraq, fayda vermək və inkişafı stimullaşdırmaqdır. Karantin dövründə isə sosial deprivasiyaya hazır olmayan insanlarda özünü izolyasiya etməyə məcbur qaldılar və bu onlara psixoloji zərbə vurdu. 1-ci qrup deprivasiyada insanların əlaqələrinə sosial məhdudiyyət yarandı. Deprivasiyanın 2-ci qrupunda olan insanlar isə şəxsi motivasiya, özünü inkişaf və özünü müdafiə əsasında psixoloji stabillik əldə etdilər. 3-cü qrupda isə, insanlar özlərini lazımsız, “daha fayda vermirəm, heç kəsə lazım deyiləm” , hər kəsə əllərini yu, maska tax, yaxınlarını qoru, qaydalara əməl et deməyin mənasını görməyənlər oldular. Bütün bu səbəblər karantin dövründə insanları:  qəbullannanlar, qəbullanmayanlar və onlar arasında qorxanlar, narahat olanlar, manipulyasiya edənlərvə qaydayalar əməl etməyənlər kateqoriyalarını yaratdı.

Keçid dövürü gərgin keçirdən insanlar psixoloqlara müraciət etməli, yeni dövrdə adaptasiya üçün mütəxəssilərdən yardım istəməlidirlər. Bu onların və yaxınlarının psixoloji sağlamlığı lazımlıdır.

Ruhiyyə Rüstəmova

AMAC ana və uşaq psixoloji dəstək  birliyinin rəhbəri, 

Mayomed klinikası, ailə və uşaq psixoloqu

Paylaş:

escort bayan bayan escort pornhub türk porno hd porno sikiş hikayeleri travesti porno bayan escort escort bayan bayan escort casino mersin escort bayan mersin escort rokettube sex hikayeleri